Hareketsiz Yaşam Tarzının Damar Sağlığına Etkileri

Artık dijitalleşen dünyamızda; büyük ofisler, masa başı işler ve evden çalışma düzeni derken oldukça hareketsiz bir yaşama mahkûm oluyoruz. Ancak çoğumuz bunun damar sağlığımız üzerindeki olumsuz etkilerinin farkında bile değiliz.

Uzun süreli oturmanın veya hareketsiz bir yaşam tarzının damar sağlığımızı nasıl etkilediğini anlamak, günlük hayatımızda daha doğru seçimler yapmamızı sağlayabilir.

Hareketsiz bir yaşam tarzının damarları nasıl etkilediğini, çok fazla oturmanın yol açabileceği belirtileri ve dolaşımı iyileştirmek için yapılabilecek basit değişiklikleri birlikte inceleyelim.

Oturmanın Damar Sağlığına Etkileri

Toplardamarlarımız pasif çalışan yapılardır. Arkalarında, kanı pompalayan kalp gibi güçlü bir pompa olmadığı gibi, kanın bacaklardan kalbe doğru ilerlerken yer çekimine karşı hareket etmesi gerekir.

Toplardamarlarımız, uygun kan akışını sürdürebilmek için kas kasılmaları ve tek yönlü kapakçıklarla birlikte çalışan bir sistemin parçasıdır.

Toplardamar kanının kalbe geri dönüşünü sağlayan üç temel mekanizma vardır:

1. Arkadan gelen ve kanı ileri doğru iten yüksek basınçlı atardamar akımı.

2. Nefes alıp verme sırasında göğüs boşluğunda oluşan negatif basınç.

3. En önemli mekanizmalardan biri olan baldır kaslarının kasılıp gevşemesi, yani yürürken çalışan baldır kas pompası.

Uzun süre oturduğumuzda ve bacak kaslarımızı yeterince kullanmadığımızda, toplardamar kanının kalbe geri dönüşünü sağlayan en önemli mekanizmalardan biri olan baldır kas pompasının etkisi azalır. Böylece kanın bacaklardan yukarı doğru dönüşü zorlaşabilir.

Buna oturma pozisyonundaki yer çekimi etkisi ve varsa genetik yatkınlık da eklendiğinde, damar hastalıkları açısından risk faktörleri bir araya gelmeye başlar. Bu durum zaman içinde varisli damarların ve örümcek damarların gelişmesine zemin hazırlayabilir.

Bu damarların ortaya çıkması, toplardamar sistemindeki bir problemin göstergesi olabilir.

Hareketsiz Yaşam Tarzının Damar Sağlığı Açısından Riskleri

Hareketsiz bir yaşam tarzı, kişinin damar hastalığı geliştirme riskini artırabilir. Bunun yanında uzun süreli hareketsizliğin kalp hastalıkları, obezite ve diyabet gibi pek çok sağlık sorunuyla ilişkili olduğu da bilinmektedir.

Damar hastalığı geliştiğinde bacaklarda;

• Ağrı,

• Ödem,

• Kaşıntı,

• Kramp,

• Dolgunluk hissi,

• Huzursuzluk

gibi şikâyetler ortaya çıkabilir.

İleri dönemlerde ise bacaklarda cilt renginde değişiklikler ve hatta iyileşmesi güç yaralar gelişebilir.

Hareketsizlik ve toplardamar dolaşımındaki bozukluklar, bazı kişilerde derin ven trombozu (DVT) olarak adlandırılan ve bacağın derin toplardamarlarında pıhtı oluşmasıyla seyreden ciddi bir sağlık sorununa da zemin hazırlayabilir.

DVT önemli bir sağlık problemidir. Oluşan pıhtının bir bölümünün koparak akciğerlere ulaşması durumunda pulmoner emboli adı verilen ve hayati tehlike oluşturabilen ciddi bir tablo ortaya çıkabilir.

Bu nedenle damar hastalıklarının erken teşhis edilmesi ve gerektiğinde tedavi edilmesi, gelişebilecek komplikasyonların önlenmesi açısından önemlidir.

Çok Fazla Oturmak Damar Sağlığımı Nasıl Etkiler?

Uzun süre oturmanın en sık görülen sonuçlarından biri sırt, boyun ve bacaklarda ağrıdır. Bunun yanında bacaklarda;

• Şişlik,

• Yorgunluk,

• Kramp,

• Uyuşma,

• Karıncalanma

gibi yakınmalar da görülebilir.

Bazı kişilerde bacaklardaki uyuşma ve karıncalanma, dolaşımın etkilenmiş olabileceğine işaret edebilir.

Hareketsiz yaşam tarzının damarlar üzerindeki etkileri zamanla varisli damarların veya örümcek damarların belirginleşmesine de katkıda bulunabilir.

Bazı hastalarda bacaklardaki ağrı ve rahatsızlık yürüdükten veya bacaklar yükseltildikten sonra hafifleyebilir. Bazı kişiler yalnızca damarların görünümünden şikâyet ederken, bazı hastalarda şikâyetler günlük hayatı önemli ölçüde etkileyebilir.

Merdiven çıkmak veya kısa mesafelerde yürümek gibi basit günlük aktiviteler dahi zorlaşabilir.

Damar hastalığını düşündüren belirtiler yaşıyorsanız değerlendirme için bir kalp ve damar cerrahına başvurmanız önemlidir.

Hareketsiz Yaşamın Zihinsel Etkileri

Çok fazla oturmak yalnızca fiziksel sağlığımızı değil, zihinsel sağlığımızı da olumsuz etkileyebilir.

Uzun süreli hareketsizlik; artan kaygı, düşük ruh hâli ve zihinsel yorgunlukla ilişkilendirilebilir. Hareket eksikliği, ruh hâlimiz üzerinde etkili olan bazı biyolojik mekanizmaları da olumsuz yönde etkileyebilir.

Ayrıca uzun saatler boyunca masa başında veya ekran karşısında kalmanın monotonluğu, zihinsel yorgunluğu artırabilir ve üretkenliğin azalmasına neden olabilir.

Hareketsiz Yaşam Tarzını Dengelemek İçin Basit Değişiklikler

Hareketsiz bir yaşam tarzının etkileriyle mücadele etmek ve kan dolaşımınızı desteklemek için günlük hayatınızda bazı basit değişiklikler yapabilirsiniz.

Gününüze Hareket Katın

Ayağa kalkmak, esnemek, ofiste veya evde kısa süreli dolaşmak gibi basit hareketler dolaşımı destekleyebilir ve uzun süreli hareketsizliğin olumsuz etkilerini azaltabilir.

Telefonunuza veya bilgisayarınıza belirli aralıklarla hareket etmenizi hatırlatacak bildirimler koyabilirsiniz. Böylece çalışırken veya ekran karşısındayken uzun süre aynı pozisyonda kalmanın önüne geçebilirsiniz.

Ben kendi hastalarıma, uzun süre oturarak çalışıyorlarsa yaklaşık her yarım saatte bir kalkıp birkaç dakika yürümelerini ve baldır kaslarını çalıştırmalarını öneriyorum.

Kısa mesafelerde araç kullanmak yerine yürümek, haftanın belirli günlerinde düzenli yürüyüş yapmak veya uygun bir egzersiz programına katılmak damar sağlığı açısından olumlu katkılar sağlayabilir.

Germe ve Güçlendirme Egzersizleri Yapın

Günlük hareket miktarını artırmanın yanında esneme ve uygun egzersizleri günlük rutine eklemek de hareketsiz yaşamın etkilerini azaltmaya yardımcı olabilir.

Baldır kaslarını çalıştıran egzersizler özellikle önemlidir. Çünkü baldır kaslarının kasılıp gevşemesi, toplardamarlardaki kanın bacaklardan kalbe doğru taşınmasına yardımcı olur.

Düzenli ve kişinin sağlık durumuna uygun egzersizler hem kas gücünü hem de dolaşımı destekleyebilir.

Ayakta Çalışma Masasını Değerlendirebilirsiniz

Uzun saatler boyunca masa başında çalışıyorsanız, ayakta çalışmaya imkân veren masalar gün içerisinde pozisyon değiştirmenizi kolaylaştırabilir.

Ancak burada da önemli olan yalnızca ayakta durmak değildir. Çünkü uzun süre hiç hareket etmeden ayakta kalmak da damarlarımız üzerinde olumsuz etki oluşturabilir.

En doğru yaklaşım; oturma, ayakta durma ve hareket etme sürelerini gün içerisine dengeli şekilde dağıtmaktır.

Beslenme ve Sıvı Alımına Öncelik Verin

Dengeli beslenme, genel damar sağlığının korunmasında önemli bir rol oynar.

Sebze, meyve ve yeterli lif içeren dengeli bir beslenme düzeni; sağlıklı vücut ağırlığının korunmasına ve kalp-damar sisteminin desteklenmesine yardımcı olabilir.

Yeterli sıvı almak da önemlidir. Susuz kalmak dolaşımı olumsuz etkileyebilecek faktörlerden biridir.

Bu nedenle gün boyunca yeterli miktarda su tüketmeye özen gösterilmelidir. Salatalık, portakal ve benzeri su içeriği yüksek gıdalar da günlük sıvı alımına katkıda bulunabilir.

Beslenme düzeninizde yapacağınız doğru değişiklikler dolaşım sisteminizi destekleyebilir. Ancak hareketsiz bir yaşam tarzıyla mücadelede en önemli adımlardan biri her zaman daha fazla hareket etmektir.

Damar Tedavisi Ne Zaman Düşünülmelidir?

Unutmayın; günümüzde koruyucu hekimlik, hasta bilgilendirmesi ve hastalık gelişmeden veya ilerlemeden önce gerekli önlemlerin alınması giderek daha fazla önem kazanıyor.

Eğer damar hastalıkları açısından risk faktörlerine sahipseniz, bunları azaltmanın veya mümkünse ortadan kaldırmanın yollarını birlikte değerlendirmek gerekir.

Mevcut bir damar hastalığınız varsa bunun erken dönemde teşhis ve tedavi edilmesi; ileride oluşabilecek şikâyetlerin ve komplikasyonların azaltılmasına yardımcı olabilir. Aynı zamanda hastalığın ilerlemesine bağlı olarak ortaya çıkabilecek maddi ve manevi yüklerin önüne geçilmesine de katkı sağlayabilir.

Bu nedenle damar hastalığını düşündüren şikâyetleriniz varsa bir kalp ve damar cerrahına başvurmanızda yarar vardır.

Yapılacak muayene ve gerekli durumlarda Doppler ultrasonografi değerlendirmesinin ardından, hastalığın türüne ve kişisel özelliklerinize göre uygun tedavi seçenekleri belirlenebilir.

Sağlıklı günlerde görüşmek dileğiyle, her konuda bize ulaşabilirsiniz.

Prof. Dr. Bora Farsak
Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanı
0538 874 43 43